Waldeck (Duitsland)

Kaart van Waldeck, waarop de grens tussen Westfalen en Hessen-Nassau is aangegeven.
Bron: Wikipedia Commons

Waldeck, vroeger een klein vorstendom tussen Westfalen in het noorden en westen en Hessen-Nassau in het zuiden en oosten, hoofdstad Arolsen. Het bleef onafhankelijk tot 1867, toen het bestuur werd overgedragen aan Pruisen. De vorst bleef echter op de troon tot 13 november 1918, toen Waldeck een Vrijstaat werd. In 1929 werd het volledig bij Pruisen gevoegd. Het dorp Waldeck (900 inwoners in 1959; 7.770 in 2004) ligt in de provincie Hessen-Nassau.

In Waldeck en de aangrenzende gebieden van Wittgenstein, Berleburg en Hessen bestond al minstens een eeuw een Amish-gemeenschap. In alle uitgaven van de Nederlandse Naamlijst waarin melding wordt gemaakt van Duitse gemeenten, 1766-1810, komen Waldeck, Wittgenstein, en Berleburg voor als gemeenten met afzonderlijke predikantenlijsten. In 1766 wordt Berleburg beschreven als 10 (2 Duitse mijlen) mijl van Wittgenstein en Wittgenstein als 18 (4 Duitse mijlen) mijl van Marburg (Hessen). In de inleiding van de uitgave van 1797 van de Elbingse catechismus staat: “Wij oudsten en predikanten van de mennonitische kerk, die in Hessen en Waldeck wonen, hebben ons verenigd om deze catechismus opnieuw uit te geven”, maar op de titelpagina staat dat het boekje is uitgegeven door “die Christliche Gemeine im Waldeckischen welche Mennonisten benennet werden”. De Naamlijst noemt alle drie de gemeenten “Zwitzers”. Blijkbaar leefden de verspreide families niet te ver uit elkaar om zichzelf als één kerk te beschouwen, en het is bekend dat de families onderling verbonden waren.

De Naamlijst meldt als predikanten voor de Waldeckse gemeenten: 1766, Michael Güngerich, Johannes Schänebeck, Christian Güngerich, Hans König, Christian Güngerich Jr; 1769, dezelfde behalve Schänebeck; 1780, Hans König als ouderling (ord. 1770), Christian Güngerich als ouderling (ord. 1773), en Bäntz Schwartztrauben (ord. 1775); 1784, dezelfde twee ouderlingen plus Peter Güngerich en Christian Güngerich Jr; 1786, 1793, 1802, en 1810, dezelfde. Voor Wittgenstein komt er maar één voor, altijd David Ekker 1766-1810 (ord. 1760). Voor Berleburg komt eveneens slechts één voor 1766-1810, steeds Michael Güngerich (ord. 1775), in 1766 Jr. genoemd.

De vergaderingen werden zeker bij toerbeurt in de huizen gehouden. De vergadering waarin tot de uitgave van de catechismus werd besloten, werd volgens de inleiding gehouden op 11 december 1796 op een boerderij genaamd Mittelhof in Niederhessen. Uit informatie van nakomelingen die rond 1831-35 naar Amerika emigreerden, zijn twee plaatsen in Waldeck bekend als woonplaats: Mengeringhausen in Waldeck, waar Christian Schwartzentruber in 1765 werd geboren en waar hij aan de rand van de stad een molen exploiteerde die de Galgenmühle werd genoemd; Hüninghausen, een landgoed bij Helsen in Waldeck, waar Christian Güngerich in 1743 een melkveebedrijf huurde. (Deze twee plaatsen liggen ongeveer 1,5 mijl uit elkaar, ongeveer 20 mijl ten westen van Kassel. Reinhardtshausen in Waldeck wordt ook genoemd als een Amish adres in 1818.)

Onder de familienamen die bekend zijn onder de Amish in dit algemene gebied, inclusief Hessen-Nassau, waren Güngerich, Schwartzentruber, Schönbeck, Otto, Brenneman, Bender, Roth, Schöttler(?). De familie John Bender emigreerde in 1851 naar Somerset County, Pennsylvania, vanuit Oberweimar bij Marburg in Hessen. De herkomst van deze families is niet zeker, maar het was waarschijnlijk de Elzas. In 1738 liet een Christian Güngerich, die voorheen op de Fleckstein Hof woonde, het landgoed Rödern in Noord Elzas na.

De meeste Amish families van Waldeck en Hessen emigreerden in de periode 1830-60 naar Canada en de Verenigde Staten. De eerste locatie was Somerset County, Pennsylvania, in de buurt van Springs, en Grantsville, Garrett County, Maryland. Een andere was ten westen van Kitchener, Ontario. Een derde was Kalona, Iowa, hoewel de meeste kolonisten naar deze regio kwamen vanuit Somerset County of de dochternederzetting in Holmes County, Ohio. Enkele families, waaronder de familie Güngerich, kwamen eerst naar Fairfield County, Ohio, en daarna naar Kalona. Een aanzienlijk aantal 20e-eeuwse mennonieten (Mennonite Church) en Amish predikanten en leraren stamt rechtstreeks af van de Waldeck-Hesse groep, onder wie S. C. Yoder, Simon Gingerich, Amos Gingerich, Paul Guengerich, Orland Gingerich, Melvin Gingerich, A. Lloyd Swartzendruber, Elmer Swartzendruber, D. H. Bender, H. S. Bender, Paul Bender, Ezra Bender. Een meerderheid van de huidige mennonitische en Amish leden van Springs-Grantsville, evenals ongeveer de helft van de mennonitische en Amish groepen in Johnson County, Iowa, stammen af van de Waldeck-Hesse Amish.

De groep die in Waldeck-Hesse bleef wonen stierf geleidelijk uit, en was tegen het einde van de 19e eeuw geheel verdwenen. Ene Paul Güngerich uit Plettenburg, Westfalen, meldde in 1957 dat zijn ouders mennonieten waren en dat hij als mennoniet was opgevoed. De klacht van Christian Gingerich, een pachter van de boerderij Fiddemühlen in 1859, is misschien tekenend voor de omstandigheden: “Sinds enige tijd kan hij zijn godsdienstige behoeften in de mennonitische gemeenschap niet meer bevredigen, omdat de preken van de mennonitische predikanten eerder ergernis dan opwekking en zelfs vrolijkheid teweegbrengen. Ook de viering van de sacramenten, vooral die van het Heilig Avondmaal, geschiedt zonder heiligheid en de voorafgaande verordening van de voetwassing geschiedt met grove schimpscheuten”. Door het ontbreken van enige vertegenwoordiging van de Waldeck-Niederhesse gemeente op de Oosterse (bij St. Goarshausen) Amish Conferentie van 20-21 mei 1867, mag worden aangenomen dat de gemeente tegen die tijd was uitgestorven. De gemeente was op de opmerkelijke Essingen Amish Conferentie van 1779 in de Pfalz vertegenwoordigd door Christian Güngerich en Hans Schwartzentruber. Veel van de nakomelingen van de nu uitgestorven gemeente sloten zich aan bij de staatskerk in Hessen en Waldeck. Een van hen, een Brenneman, is nu werkzaam als luthers districtsopziener in Hessen. Het landgoed Hüninghausen was tot de Eerste Wereldoorlog in het bezit van de familie Güngerich.

Auteur(s)

Harold S Bender

Datum van uitgave

MLA-stijl

Bender, Harold S. “Waldeck (Duitsland).” Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online. 1959. Web. 27 mrt 2021. https://gameo.org/index.php?title=Waldeck_(Germany)&oldid=134493.

APA style

Bender, Harold S. (1959). Waldeck (Duitsland). Global Anabaptist Mennonite Encyclopedia Online. Op 27 maart 2021 ontleend aan https://gameo.org/index.php?title=Waldeck_(Germany)&oldid=134493.

Hpbuttns.png

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.